Özet

Efsane türünün konu zenginliği beraberinde ortak bir tanım yapma güçlüğünü de getirir. Konularının çeşitliliği halkbilimi dışında pek çok farklı disiplinin ilgisini çeker. Her alanın efsaneyi kendi bakış, düşünüş ve algılayış biçimlerine göre tanımlamaları farklı yönlerini görmeleri sonucunu doğurmuştur. Bu sebeple efsane tanımları türün belirgin özelliklerinin sıralanması sureti ile yapılabilmektedir. Çünkü efsane aynı anda birden çok şeydir. Özellikle mitolojik kaynaktan beslenen ve oluşum-dönüşüm efsaneleri adı ile anılan şekil değişikliğine bağlı anlatmalar, geçmiş kültürel deneyimlerin bugünkü inanmalara yansımaları olmaları sebebiyle binlerce yıllık bir deneyimi ifade ederler. Bu şekilde ait oldukları toplumun yaşam serüveni içerisinde geçirdiği evreleri ve sahip oldukları değerlerin bugüne etkilerini yansıtırlar. Bu çalışmada, Amasya ilinde maddi izi bulunan ve halk tarafından tanınarak etrafında çeşitli pratikler oluşmuş olan 19 taş kesilme efsanesinin motif yapısının ortaya konulması amaçlanmıştır. Alan/saha araştırması ile "yönlendirilmiş ve yönlendirilmemiş görüşme/mülakat" ve "gözlem" yöntemleri kullanılarak tespit edilen efsanelerin genellikle tarım arazileri dışında ve sarp bölgelerde bulunduğu görülür. Arazi yapısı içerisinde açıklanma hissi ve ihtiyacı uyandıracak şekilde topografik bir farklılık gösterirler. Bu sebeple çoğu zaman benzetme yoluyla anlamlandırılmaya çalışılırlar. Şekil değiştirme efsaneleri içerisinde taş kesilme anlatmaları, bir taşın, kayanın ya da dağın teşekkülünü ve menşeini izah ederler. Bu anlamda bildirme ve açıklama fonksiyonunu yerine getirmiş olurlar. Çalışmada yer alan ve tarafımızdan Amasya ili sınırları içerisinde derlenmiş 19 "taş kesilme efsanesi"nde istenmeyen bir durumdan kurtulmanın çareleri tükendiğinde, düşmana ya da istenilmeyene teslim olmaktansa taşa döndürülmeyi dileyerek, durumdan kurtulma dile getirilmektedir

Anahtar Kelimeler

Atıf Sayıları
Google Scholar	13

Amasya Taş Kesilme Efsaneleri ve Motifleri

Paylaş